بر نگشته كه پس از چند سطر دنباله نويسى ، پاره‌اى به صورت « فصل » يا « مطلب » آغاز مىشود . در آغاز نسخه‌هاى خطّى فهرستى از اين دنباله نويسيها هست . روزن فهرستى مفصّل از عنوانهاى داخل آن ترتيب داده كه از روى آن پاره‌اى موضوعات جغرافيايى را ، كه اساس گفت و گوى جغرافى شناسان آن روزگار بوده ، معلوم توانيم كرد . در آغاز ، نخست قسمتى از « فضيلت حلب » هست و به دنبال آن « ستايش دمشق و گفتار شاعران دربارهء آن » ، « خصوصيات دمشق و بناى مسجد آن » ، « حمام دمشق و مناسبات وى با بنيانگزار آن و اشعار و فوايد مهم دربارهء حمام » ، « دربارهء بادها » ، « اخلاق اهل شهر » ، « در علم هيئت » ، « دربارهء ماهها » و غيره ، و دنباله نويسى مخصوص در « گفت و گو از موجودات سفلى و هفت اقليم » . بدين‌سان بحث در عين اصالت و تازگى چنان كه مىبينيم مقدار زيادى مطالب جغرافيايى دارد و نمونه‌اى تازه در رشتهء « سفر » به طلب علم به وجود مىآورد و مطلب را با گفت و گو از علوم مختلف مىآميزد ، و البتّه اين كار به صورت ابتدايى انجام مىشود . بىگفت و گو كتاب حجيج و تأليفات هموطنانش آشكارا نشان مىدهد كه در آن روزگار نمونهء سفرنامه در سوريهء شمالى رونق چشمگيرى داشته ، به علاوه ، در ميان مؤلّفان اين رشته تا حدّى رقابت بوده است . و اين به نوبهء خود نشان رونق زندگانى ادبى است و معلوم مىدارد كه چرا در قرن هفدهم حاجى خليفه مطالب فرهنگنامهء كتابشناسى خود را بخصوص از حلب آغاز كرد . از پيش گفتيم كه سكيكر در استانبول احمد بن داوود حموى را ديده بود كه طبق قراين برادر محب الدّين محمّد بن داود حموى دمشقى ( متوفّى به سال 1542 / 949 ه . ) است ، 109 كه يكى از سه تن دانشور بزرگ خاندان محبى وجدّ مورّخ معروف بوده است . اصل وى از حماة بود و در آنجا و حمص و حلب تعليم گرفت . به دنبال آن ، سفير اوّل استانبول بود و پس از بازگشت در دمشق به تدريس پرداخت . پس از آن به سال 1571 / 978 ه . همراه شيخ الاسلام به سفر قدس و قاهره رفت و در شهر اخير مدّتى منصب قضا داشت . به دنبال آن ، بازگشت به دمشق بود ( حدود سال 1573 / 981 ه . ) و سفر استانبول كه در آنجا شاهد به تخت نشستن سلطان مراد سوم بود ( 1574 / 982 ه . ) . و چون به سوريه بازگشت به كارهاى مختلف مانند قضاوت و امامت جماعت پرداخت و عاقبت عنوان مفتى يافت و به سال 1608 / 1016 ه . به دمشق درگذشت . چند كتاب معمولى در حديث و ادب و دو كتاب چاپ نشده دارد كه گزارش سفرهاى اوست و از روى نسخه‌هاى خطّى 110 توان گفت كه يكى ، با عنوان حادى الأظعان النجدية الى الديار المصرية ، بيشتر رواج يافته است . اين كتاب را هنگامى كه در معرّة النّعمان منصب قضا داشت آغاز كرد . چنان كه گفتيم به سال 1571 / 978 ه . همراه شيخ الاسلام و مفتى دمشق براى تحقيق دربارهء بناهايى كه مسيحيان در ضريح مسيح ساخته